Muhammed Rıza Şefî'î Kedkenî
Çeviren: Ali GÜZELYÜZ
Araştırmacı, şair, yazar, eleştirmen ve çevirmen gibi çok boyutlu bir kişiliğe sahip olan Muhammed Rıza Şefî’î Kedkenî, 1939 yılında Nişabur’un Kedken köyünde doğdu. Başlangıçta medrese eğitimi gördü. Daha sonra üniversite öğrenimini Meşhed ve Tahran’da tamamladı. Tahran Üniversitesi’nde Fars Dili ve Edebiyatı üzerine doktora yaptı. Daha sonra Tahran Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde yıllarca edebiyat profesörü olarak görev yaptı.
Kedkenî, sosyal ve sembolik yeni İran şiirinin en belirgin simalarındandır. İran-İslam düşüncesinin zenginliğini, sade ve sembolik bir dille şiirlerinde yansıtmaktadır.
Şiir kitaplarından bazıları:
Der Kûçe-bâğhâ-yı Nişabur (Nişabur Sokaklarında)
Bû-yi Cû-yi Mûlyân (Mûlyân Irmağı’nın Kokusu)
Hezâre-yi Dovvom-i Âhû-yi Kûhî (Dağ Ceylanının İkinci Milenyumu)
Kedkenî’nin şiirlerinden örnekler:
KURTULUŞ
Gözünün önünden geçiyor, her adımda
Yıldızlara alışkın binlerce çalı ve yonca
Ayaklarının altında ezilecek bir anda.
Yağmura, çiçeklere alışık olmayan sen,
Nereden bileceksin,
"İnsanı ve toprağı kurtaracak" olanın
"Güzellik" olduğunu?
YARDIM ELİ
Yağmura bir mektup yazarsan
Benim de selamımı yaz
Dumanlı ve tozlu gönülden, selamımı.
Güneşe mektup yazarsan
Benim de selamımı yaz
Bu ümitsiz soğuk geceden, selamımı.
Denize mektup yazarsan
Benim de selamımı yaz
“Eğer”, “ah”, “acaba” ile selamımı.
Çöl kuşlarına, o arayışlarda
Benim de selamımı yaz
Bir mektup yazarsan
İstekler penceresinden
Uçma özlemiyle dolu bir selam.
GEOMETRİ DERSİ
Önce, yeşil bir aşk
Ve aşk, kızıl bir kalbin içinde
Ve kalp, kendi gönlü ve aşkıyla
Her zaman mutlu olan
Bir kuşun göğsünde atıyor.
Kuş, bir sapın üzerinde
Sap, bir dalın üzerinde
Ağaç, bir ormanda
Ve orman, bulut ve sisin içinde
Yüce evrenin bir köşesidir, bulut ve sis.
Elde etmeye çalışın şimdi,
Evrenin birkaç katı olan
Aşk sahasını.
İYİ YOLCULUKLAR
Kitre ağacı sordu rüzgâra:
- Nereye böyle aceleyle?
- Canım sıkıldı buradan,
Seyahat etmek istemez misin sen de,
Çölün bu tozlarından?
- Tek isteğim bu ama
Ne yapayım, bağlı ayağım…
- Nereye böyle aceleyle?
- Bu vatan dışında benim vatanım olacak herhangi bir yere.
- İyi yolculuklar sana! Ama Allah aşkına, dostluğumuzun hatırı için,
Sağ salim geçince bu dehşet çölünden,
Selamımı söyle,
Tomurcuklara, yağmura.
HALLAC
Yeniden göründü aynada:
Rüzgârda dalgalanan saçlarıyla,
Ve kızıl “Ene’l-Hak” şarkısı,
Dolanıyor yine dilinde.
Aşk namazında ne okudun sen?
Ki yıllar oldu darağacına çıkalı
Ve bu yaşlı muhafızlar
Senin ölünden
Hâlâ korkuyorlar.
Senin adını simgeli bir şekilde
Dudak altından mırıldanıyorlar,
Nişabur’un rintleri,
Sarhoşluk anlarında,
-sarhoşluk ve doğruluk-
Darağacında,
Sessiz dururken sen,
Biz:
Seyirci akbabalar topluluğu,
Görevli bekçiler
Ve özürlü görevlilerle birlikte,
Sessizce durduk.
Seher vakti rüzgârı,
Nereye götürdüyse
Senin külünü,
Orada bir insan yeşerdi topraktan.
Nişabur sokaklarında,
Gece yarısı sarhoşları,
Senin kızıl şarkılarını
Terennüm ederek
Mırıldandılar,
Yeniden.
Dillerde dolaşıyor hâlâ, senin adın!
AŞKA ÖVGÜ
Bir kelime değil, bir manadır aşk,
Yukarıdaki âleme uzanan bir merdivendir.
Yaşamla düğümlenince ölüm,
Aynanın derinliklerinde görünür aşk.
Ölmek sanatı mıdır acaba,
Böylesine büyülü ve güzel olan aşk?
Yüce bir durumdur doğrusu,
Ölmek ve yeniden doğmak ölümde.
Belirsiz ve anlamsız bir sözcüktür,
Ama mananın tecellisidir başlı başına.
Düşüşü aslında yükseliş olan
Sonsuz bir uçurumdur aşk.
Kendine benzeyen bir tanrı yaratmak,
Ebedi kılmaktır arzu ve istekleri.
Bedenle başlar aşk,
Allah bilir, nereye varacağını.
Yasak kapıdan geçiştir aslında,
Yarının huzuru olan kapıdan.
Zamanın tam ortasında ortaya çıksa da
Zaman kavramı yoktur aşk adasında.
Kokusunun sarhoşluğunun kaynağı Allah olan
Kırmızı bir güldür aşk, kıyamet gününün sabahı.
Aşkın yakıcı haset ve kıskançlığı
Can verir kendisine tahammül edene.
Töre ve hor görme, düşmanıdır onun
Bizim yok oluşumuzdur, ondaki kavuşma.
Yalnız bir beden olsa da sonu,
Bedenden can yaratmaktır aşk.
Gizli bir “yarı diriliş” için duyulan bir susuzluktur,
Bizim dileğimizdir, ona ulaşmak.
Benim, senin ve onun kayboluşudur aşk,
Hepsi orada, kaybettiğin ne varsa.
SESLER İÇİN BİR AYNA
Bir ayna oldum,
Sesler için bir ayna.
Şimşek ve kırmızı gülün feryadı
Ve gök gürültüsünün parlak kişnemesi
Kuruntu renginde akmaktadır
Benim içimde.
Bir ayna oldum,
Sesler için bir ayna.
Oraya bak!
Aç çocukların feryadı,
Kolonya kokusunun içinde,
Bakınız, duyulmaya değer, evet,
Çocukların feryadı.
Ötede, gül yapraklarının sessiz matemine doğru
Esmekte
Sonbaharın kanlı hançeresinin ney sesi.
Bir ayna oldum,
Sesler için bir ayna.
AKKAVAKLAR
Oraya bak, akkavakların olduğu yere,
Uyuyorlar, ama uyanıktırlar.
Kar ve buz tabakasının altında,
Aralık ayının karakışının boğucu havasından,
Yaşamı saklıyorlar
Ve hatıraları biriktiriyorlar
Ki Mart ayında,
Güneş açınca yağmurda
Saklandığı yerden açılsın diye.
Evet, çekici bir arzudur, ah!
Kış boyunca sürmesi bu zulmün.
Keşke biz de biriktirebilseydik yaşamı,
O aydınlık ve mutlu günler için.
Âşıkların ve uyanıkların zamanı,
Şu akkavaklara benziyor tıpkı.